شناخت منظر فرهنگي- تاريخي خليج فارس

نقش خليج فارس در حيات اجتماعي، اقتصادي و سياسي منطقه خاورميانه خليج فارس به عنوان يکي از مهمترين آبراهه‌هاي دريايي، نقش تاريخي و مهمي در سرتاسر تاريخ سرزمين ايران و به ويژه کشورهاي پيرامون خود داشته است.

تجارت‌هاي گسترده دريايي که از روزگار هخامنشي، ساساني و سرتاسر دوره اسلامي در آن جريان داشته است مي‌تواند دليل روشني بر نقش حيات سياسي، اجتماعي اين آبراهه در پيدايش بسياري از تمدن‌ها باشد. پژوهش‌هاي تاريخي نشان داده است که خليج فارس هميشه باعث رونق و شکوفايي تمدن‌ها بوده است و کمتر شرايط زوال و سقوط تمدني را فراهم نموده است. اگر امروزه هم به نقش اين آبراهه بنگريم مي‌بينيم که بسياري از حيات سياسي – اقتصادي کشورهاي منطقه وابسته به اين دريا است. در حاشيه اين درياي پهناور، تمدن‌هاي بزرگي نظير ايلامي‌ها، هخامنشي‌ها، اشکاني‌ها و ساساني‌ها رشد نمودند و باليدند. امروزه، آثار تمدني اين تمدن‌ها در سرتاسر خليج فارس گواه و مدرک روشني است بر نقش پويا و زنده خليج فارس در بستر تاريخي و حيات اجتماعي منطقه خاورميانه، اين موضوع به ويژه زماني نقش عمده‌تر و مهمتري به خود مي‌گيرد که مي‌بينيم در آثار باستاني به دست امده از محوطه‌هاي باستاني خليج فارس، نشانه‌ها و مدارکي از تجارت با شرق دور مي‌توان جويا شد و در واقع، مدارک باستاني به‌دست آمده نشانگر عمل و انفعالات متعدد تاريخي انجام شده در حوزه خليج فارس حداقل در يک محدوده ده هزار ساله است.

نقش دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشي در عرصه شناخت واقعيت‌هاي تاريخي سياسي- اجتماعي منطقه خليج فارس
بدون ترديد، با شناخت جايگاه موقعيت گذشته و درک مسائل امروز در حوزه خليج فارس بايد تلاش نماييم تا شناخت، دانش و بينش ما نسبت به تحولات انجام شده در گذشته در خليج فارس با ديدگاه و رويکرد علمي باشد. زيرا، مسائل و پديده‌ها در صورتي که از ديدگاه علمي و با نگرش و ابزار علمي کاويده شوند مي‌توانند پاسخ‌گوي برنامه‌ريزي‌ها و مسائل توسعه صنعتي و عمراني در حوزه خليج فارس باشند. براي شناخت نقش پوياي خليج فارس بهتر است که با دانش و تخصص، نخست فعاليت‌هاي انساني و فرهنگي که در طي زمان در اين منطقه شکل گرفته است را در وجوه مختلف زندگي بشر در اين منطقه جويا شويم و تمام آن موارد را مستندنگاري و توصيف نمائيم تا بتوانيم در تفسيرهاي علمي آن مدارک را بکار بنديم. در واقع هم ميراث تمدني اين منطقه را بداريم و هم شرايط تحقيق و پژوهش را براي آيندگان مهيا نماييم و مهمتر حقوق معنوي و فرهنگي و هويت فرهنگي منطقه خليج فارس را به روش علمي شناسايي نماييم.

بديهي‌ است که مراکز تحقيقاتي و پژوهشي دنيا مي‌توانند با رويکرد علمي در اين حوزه فعاليت نمايند و سازمان ميراث فرهنگي کشور جمهوري اسلامي ايران نيز تلاش مي‌نمايد براي تمام گروه‌هاي پژوهشي بين‌المللي زمينه تحقيقات علمي را در حوزه خليج فارس فراهم نمايد.


پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي در تعامل با دانشگاه‌ها و مراکز تحقيقاتي دنيا براي شناخت حوزه فرهنگي- تاريخي خليج فارس
پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي به عنوان تنها مرجع متولي پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در کشور در سال‌هاي اخير با تشکيل تيم‌هاي متعدد بررسي و کاوش در حوزه خليج فارس تلاش نموده است تا تمام آثار باستاني موجود در اين حوزه را بررسي و شناسايي نمايد. بديهي است گستردگي آثار باستاني و تنوع آن در حوزه خليج فارس نيازمند حضور پژوهشگران باستان‌شناس بيشتر در اين حوزه است. دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشي خارج از کشور مي‌توانند در چارچوب مقررات و قوانين سازمان ميراث فرهنگي در اين حوزه فعاليت نمايند. زيرا، سازمان ميراث فرهنگي کشور ايران در هر سال بيش از ده‌ها طرح و پروژه بين‌المللي در سرتاسر کشور جمهوري اسلامي ايران مديريت و اجرا مي‌نمايد. اميد است با برگزاري اين نشست بين‌المللي، موضوعات پژوهشي در حوزه خليج فارس گسترش و سازمان ميراث فرهنگي بخش مهمي از فعاليت‌هاي خود را به اين حوزه اختصاص دهد.

هدف سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري از برگزاري نخستين همايش بين‌المللي خليج فارس به صورت مشترک با دانشگاه دورهام
به دليل بين‌المللي بودن نقش خليج فارس در بستر حيات اجتماعي بخش مهمي از تمدن دنيا، بديهي است که آثار تمدني موجود در اين منطقه نيز بيشتر از اينکه جنبه محلي و منطقه‌اي داشته باشد مي‌تواند در عرصه شناخت و مطالعات بين‌المللي مورد پژوهش قرار گيرند. آبراهه‌اي که به نوعي پيوند دهنده دو بخش مهم دنيا، شرق و غرب عالم به يکديگر است، پيشتر از آنکه مطالعات اين حوزه جنبه منطقه‌اي داشته باشد، بايد عرصه پژوهش‌هاي بين‌المللي در آن گسترش يابد.

اين آبراهه نه تنها پيوند دهنده فرهنگ و تمدن کشورهاي مسلمان منطقه است بلکه ارتباط بين کشورهاي مسلمان منطقه خاورميانه را با مردم خاور دور و جنوب شرق آسيا با تمدن اروپا ميسر مي‌نمايد.
بنابراين هدف سازمان ميراث فرهنگي کشور جمهوري اسلامي ايران از برگزاري چنين همايشي در سطح بين‌المللي تاييد و تاکيد بر روابط تمدني و تاريخي مردم مسلمان منطقه، پيوند برداري و برابراي مردم کشور ما با مردم منطقه خاورميانه و شناخت بهتر پيوندها و اشتراکات فرهنگي مردم منطقه خاورميانه با حوزه تمدن شرق و غرب جهان است.
در همين چارچوب تلاش مي‌نماييم زمينه پژوهش‌هاي علمي را براي شناخت ميراث هويتي و تمدني جهاني در حوزه خليج فارس فراهم نماييم.

ضرورت ثبت خليج فارس به عنوان ميراث جهاني:
بر اين باوريم که خليج فارس به عنوان يکي از مهمترين آبراهه‌هايي که در عرصه شناخت تحولات پيچيده جوامع دنياي باستان تا به امروز نقش اساسي داشته است، به عنوان ميراثي جهاني به ثبت برسد.

مقدمات تهيه پرونده ثبت جهاني خليج فارس را سازمان ميراث فرهنگي کشور جمهوري اسلامي ايران به طور جدي دنبال مي‌نمايد و اميدواريم در دومين همايش بين‌المللي خليج فارس اين موضوع محقق شود.