نمايش فرهنگ ايلاميان در اتاق‌ها‌ي تو در تو

سيما ابراهيمي-سال 1326 قمري همزمان با دوره قاجاريه غلامرضا خان والي تصميم به ساخت قلعه‌اي بر روي تپه‌اي به نام چغاميرگ گرفت،غلامرضا خان دستور داد در اين قلعه قسمت‌هاي مختلفي چون ،قسمت شاه‌نشين،اتاق آيينه،زندان و.... را با مصالحي همچون سنگ،آجر،گچ،کاشي و چوب بنا کنند.

غلامرضا خان والي شايد تصورش را هم نمي‌کرد که روزي آيندگان اين قلعه را به گنجينه‌اي تبديل کنند تا به واسطه آن والي گري اش را در قسمت شاه نشين قلعه به تصوير کشند و يادگاري از وي به صحنه نمايش درآورند.

براي آشنايي بيشتر با موزه مردم شناسي ايلام که در قلعه والي برپا شده است به سراغ قاسم جاني مدير اين مجموعه رفتيم و گفتگو کرديم که مشروح آن در پي آمده است.

موزه مردم شناسي ايلام از چه زماني فعاليت خود را آغاز کرده است؟

موزه مردم شناسي استان ايلام در يکي از آثار تاريخي استان به نام قلعه والي راه اندازي شده است که مشتمل بر 22 اتاق تو در تو ، يک اتاق شاه‌نشين در ضلع شمالي با ابعادي بزرگتر از ساير اتاق ها، شش زيرزمين در سه ضلع شمال،غرب و شرق است؛ با توجه به اينکه 50 درصد از اين قلعه در زمان جنگ تحميلي تخريب شد عمليات مرمتي آن از سال 67 آغاز و در سال 69 بازسازي آن به اتمام رسيد و به لحاظ اهميت تاريخي و موقعيت مکاني مناسب در سال 84 تغيير کاربري از اداري به فرهنگي يافت و در سال 85 به موزه مردم شناسي تبديل شد.

اين موزه شامل چه بخش هايي مي‌شود؟

بخش‌هاي مختلف اين موزه شامل بخش کشاورزي مراحل کاشت ،داشت و برداشت، بخش باورها و سنت ها که در اين بخش اشيا مختلفي داخل ويترين ها به نمايش گذاشته شده است، بخش اقوام که در آن ماکت‌هايي از زن و مرد کرد، لک، لر و عرب هرکدام با پوشش خاص خود به نمايش گذاشته شده است،مشاهير،سياه چادر و نمايش زندگي عشايري،نمايش صحنه عروسي به سبک محلي ،صنايع دستي،مراسم چمر، نمايش شکار کبک و...است.

در مورد طرح راه‌اندازي موزه توضيح دهيد؟

با توجه به غناي فرهنگي تاريخي موجود در استان ايلام و همچنين محروم بودن استان از موزه بنابراين وجود موزه هاي باستان شناسي و مردم شناسي از ضروريات بخش ميراث فرهنگي به شمار مي‌آمد تا اينکه در دور نخست سفر هيات دولت يکي از مصوبات در بخش ميراث فرهنگي،صنايع دستي و گردشگري راه اندازي موزه مردم شناسي در قلعه والي بود که خوشبخاته اين مصوبه به طور کامل اجرا شده است.

به چه دليل قلعه والي براي راه اندازي موزه مردم شناسي استان انتخاب شد؟

پيش از اين اداره ميراث فرهنگي در قلعه قرار داشت براي حفظ قلعه و جلوگيري از تخريب اين اثر تاريخي محل اداري تغيير يافت و قلعه مذکور خالي شد، وجود اتاق‌هاي متعدد در قلعه باعث شده که در هر يک از اين اتاق‌ها گوشه اي از فرهنگ غني ايلاميان به نمايش درآيد. همچنين موقعيت مکاني مناسب قلعه والي با توجه به قرار گرفتن در شهر ايلام باعث مي‌شود که بازيد کنندگان از قلعه و موزه در بهترين شرايط به اين اثر تاريخي دسترسي داشته باشند.

آيا در اين موزه به موضوعات مرتبط با اين قلعه پرداخته شده است؟

بزرگترين اتاق قلعه که شاه‌نشين قلعه هم محسوب مي‌شود به اتاق واليان اختصاص يافته است، واليان از جمله غلامرضا خان ابوقداره و همسران وي و اشخاصي که زماني در قلعه زندگي روزمره خود را سپري کرده اند، امروز همان اتاق و مکان براي معرفي آنها در نظر گرفته شده است که باعث تداعي بين بازديد کنندگان مي شود تا شاهد چگونگي والي گري غلامرضا خان باشند.

با توجه به اينکه در فصل تابستان قرار داريم به نظر شما موزه چه ميزان در جذب گردشگر موثر است؟

ايام نوروز و تابستان از جمله ايامي هستند که ايرانيان به سفر مي روند در تابستان به علت تعطيلي مدارس و اوقات فراغت بيشتر خانواده ها، سفرهاي بسياري انجام مي‌گيرد و جاذبه هاي طبيعي،اماکن تاريخي و فرهنگي از جمله جاذبه هايي هستند که گردشگران زيادي را جذب مي کنند. موزه ها نيز از اين قاعده مستثني نيستند، موزه‌ها در عين واحد به فرهنگ،تاريخ و موقعيت جغرافيايي يک منطقه مي‌پردازند و به تمامي سئوالات ذهن بازديد کننده پاسخ مي‌دهند به همين دليل موزه ها هميشه يکي از مکان‌هاي پر تردد براي گردشگران هستند.

استقبال مردم استان ايلام از موزه چطور است؟

با توجه به اينکه اين موزه نخستين موزه استان است مردم شهر ايلام و استان به خوبي از اين مجموعه بازيد مي‌کنند در سال‌هايي که قلعه مکان اداري بود افرادي که کار اداري داشتند به قلعه مي آمدند و قاعدتاً بعد از انجام کار اداري قلعه را ترک مي کردند حتي اگر سئوالاتي در ذهن داشتند پاسخي براي آن پيدا نمي کردند .

ولي اکنون اين اثر تاريخي به موزه تبديل شده موزه‌اي که فرهنگ و تاريخ استان را نمايش مي گذارد و همين امر باعث شده دانشجويان،دانش آموزان،مراکز علمي و حتي اداراتي که پذيراي مهمان‌هايي براي جلسات و همايش ها هستند يکي از برنامه هاي ثابت خود را بازديد از قلعه و موزه مردم شناسي قرار دهند. حتي در ايامي که خود سازمان در محوطه بيروني قلعه نمايشگاه صنايع دستي و يا جنگ‌هاي شادي برگزار مي کند با خيل عظيمي از مردم مواجهه مي شويم تا جايي که ساعت کاري موزه تمديد مي‌شود و اين خود نويد بخش راه اندازي ديگر موزه ها در استان است.

براي سيستم حفاظتي موزه چه اقداماتي صورت گرفته است؟

در سال‌هاي گذشته پاسگاه انتظامي در قلعه مستقر بوده و هنوز هم اين پاسگاه داير است ولي براي حفاظت از اموال و اشيايي که در موزه قرار دارد سيستم‌ دوريبن هاي مدار بسته تعبيه و براي 22 اتاق قلعه دوربين کار گذاشته شده است همچنين محوطه هاي داخلي،بيروني و پشت بام نيز مجهز به دوربين‌هاي مدار بسته است ،چنانچه سيستم برق قلعه قطع شود دورببين‌ها به برق اضطراري متصل است و باز هم کار خودرا انجام مي دهند.

چه پيشنهادي براي گسترش اين موزه داريد

با توجه به غناي فرهنگي استان مي توان اين موزه را گسترش داد در حال حاضر زير زمين‌هاي قلعه که به عنوان انباري از آنها استفاده مي شود را مي توان به موزه اضافه کرد، مي توان مواردي مانند درست کردن دوغ يا خواباندن نوزاد در گهوراه به صورت سنتي را به موزه اضافه کرد که اميد است اين موارد انجام شود./117