هرمزگان

برج گری‌کوه بستک، اثری از دوره صفویه

0
برج گری‌کوه بستک، اثری از دوره صفویه

برج گری‌کوه در محدوده شهرستان بستک و در فاصله 40 کیلومتری غرب شهر، قرار دارد. غرب کوه گاو بست، کوه دیگری به نام انجیر بند وجود دارد و برج گری‌کوه در دامنه این کوه و در مسیر جاده بستک به کوهیج واقع‌شده است.

این بنا در سال 1381 به شماره 6111 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

تاریخچه بنا

بر روی دیوار طبقه دوم بنا کتیبه‌ای وجود دارد که سنه 1329 را نشان می‌دهد. این کتیبه اگر مربوط به زمان ساخت بنا باشد، بیانگر قدمتی بیش از 90 سال است و آن را به دوره قاجار می‌رساند. ولی ممکن است ساخت بنا مربوط به زمان قدیمی‌تری مثلاً دوره صفویه باشد و این کتیبه مربوط به زمان تعمیرات و تغییرات بعدی ساختمان برج باشد.

با توجه به محل قرارگیری بنا در مسیر جاده بندرلنگه ـ لار و وجود تعداد زیادی کاروانسرای صفوی در این مسیر، احتمال صفوی بودن بنا بیشتر می‌شود.

مشخصات بنا

بنای برج در سه‌ طبقه ساخته‌شده و ارتفاع کلی آن 915 سانتی‌متر است. نقشه بنا به شکل مستطیلی است،  و به درازای 706 و پهنای 355 سانتی‌متر  در جهت شرقی غربی قرار دارد. بنا از سنگ‌های قلوه و ملات ساروج ساخته‌شده و پوشش دیوارها نیز از ساروج است. سقف طبقه همکف و طبقه میانی از چوب محلی و شاخ و برگ درختان ساخته‌ شده و طبقه سوم نیز به‌صورت پشت‌بامی با دیوار بلند و بدون سقف بوده است.

کف طبقه همکف در ارتفاع 20 سانتی‌متری، کف طبقه میانی در ارتفاع 400 سانتی‌متری و کف طبقه فوقانی در ارتفاع 670 سانتی‌متری قرار گرفته، بنابراین ارتفاع طبقه همکف از دو طبقه دیگر بیشتر است. ضخامت دیوار طبقه پایین 80 سانتی‌متر، طبقه میانی 65 و طبقه فوقانی 35 سانتی‌متر است. صعود به طبقات بالا به‌وسیله نرده‌های چوبی امکان‌پذیر بوده که در گوشه جنوب شرقی بنا قرار دارد.

ورودی بنا نزدیک مرکز ضلع جنوبی واقع ‌شده و کف آن نسبت به زمین‌های اطراف در ارتفاع 70 سانتی‌متری است. عرض ورودی 90 و ارتفاع آن 115 سانتی‌متر است. در نمای شمالی بنا همچنین عنصری شبیه به پنجره دیده می‌شود که مربوط به طبقه میانی بناست. این عنصر به شکل مستطیل عمودی با عرض 50 و ارتفاع 90 سانتی‌متر است.

در نمای دیوارهای چهار طرف بنا دو ردیف فرورفتگی‌های مستطیل شکل عمودی دیده می‌شود که در ارتفاع 400 و 600 سانتی‌متری تعبیه‌ شده‌اند. این فرورفتگی‌ها احتمالاً به‌عنوان تیرکش مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در اضلاع جنوبی و شمالی در هر ردیف 6 عدد و در اضلاع غربی و شرقی در هر ردیف 3 عدد و مجموعاً 36 فرورفتگی تیرکش در نمای چهار طرف بنا به چشم می‌خورد. در دیوارهای ساختمان، حفره‌های مربع شکل کوچکی دیده می‌شود که کاربری آن‌ها مشخص نیست. از بالای تیرکش‌های ردیف دوم، به‌طرف بالا، دیوارها حدود 5 سانتی‌متر برآمده‌تر می‌شوند.

در نمای طبقه سوم، عناصر تقریباً هرمی شکلی در یک ردیف دیده می‌شود که مقطع سطح پایین آن مثلث شکل و رأس آن‌ها نوک‌تیز است. این عناصر احتمالاً جنبه حفاظتی و امنیتی داشته تا سربازان درون برج به هنگام مراقبت، از بیرون مورد حمله قرار نگیرند. روزنه‌هایی که در پشت آن‌ها تعبیه‌شده، این فرضیه را به واقعیت نزدیک می‌کند.

در اضلاع بلند شمالی و جنوبی هر کدام سه عدد و در ضلع شرقی یک عدد از این عناصر دیده می‌شود. اما در ضلع غربی تنها یک عدد وجود دارد و به‌جای دیگری، هم‌اکنون پنجره‌ای قرار دارد. این موارد ممکن است نشانگر تخریب بنا و یا تغییرات بعدی باشد.

در لبه فوقانی بنا نیز کنگره‌هایی تعبیه‌ شده که تقریباً به شکل قوس‌های جناغی هستند. تعداد این کنگره‌ها در هر یک از اضلاع طویل هفده عدد و در اضلاع باریک هشت عدد بوده است. کنگره‌های ضلع غربی نسبتاً سالم هستند ولی کنگره‌های اضلاع دیگر از بین رفته‌اند.

نوع بهره‌برداری

ترکیب ساختاری بنا، محل قرارگیری آن و نیز تیرکش‌ها و کنگره‌های آن شکی باقی نمی‌گذارد که بنای برج کارکرد نظامی، حفاظتی و امنیتی داشته است.

برج گری‌کوه یک بنای نظامی بوده و با توجه به کاربری خاص آن هیچ‌گونه عوامل و عناصر تزیینی در نمای بیرونی و درونی ساختمان دیده نمی‌شود.

 

* گزارش از مرجان روایی رئیس گروه موزه‌ها و اموال منقول اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان هرمزگان

برگزاری نمایشگاه مجازی صنایع‌دستی و غذاهای محلی در بستک

مقاله قبلی

راه‌اندازی کوره پخت و لعاب سفال در شمال هرمزگان

مقاله بعدی

خوانندگان این خبر، این‌ها را هم خوانده‌اند:

0 دیدگاه

دیدگاهی بگذارید

آدرس ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود. بخش‌های الزامی مشخص شده اند. *